LTM: Wat staat daar?

Hoofdletters en regelmaat 

Deze pagina is onderdeel van de methodiek Bij de les en
hoort bij het artikel ‘Wat staat daar?’ in Levende Talen Magazine van juni 2021.
De werkbladen op deze pagina kunt u voor eigen gebruik printen.
Ook kunt u uw leerlingen erop attenderen.
Deze pagina is tot het begin van het nieuwe schooljaar gratis beschikbaar.

Wat vindt u op deze pagina?
   Hoofdletters
0000   Beginletter
0000•   Kapitaalschrift
0000•   Zelfstandig binnen rekentaal en codes
00•   Kies kapitalen                                                    Letterkaartje kapitalen
00•   Doe de hoofdlettertoets                               Werkblad + Controleblad Hoofdlettertoets
00•   Kapitalen oefenen                                           Werkblad Kapitalen schrijven
0000•   
Kapitalen schrijven bij aardrijkskunde  Werkblad Kapitalen bij aardrijkskunde
0000•   Kapitalen schrijven bij Duits                     Werkblad Kapitalen bij Duits
0000   Kapitaalschrift schrijven                            Werkblad Kapitaalschrift
0000•   Kapitalen in formules                                 Werkblad  Scheikunde
   Regelmaat: alle rompen even hoog (richtlijn 2)
00   Liniatuurblad met romplijn

 

Hoofdletters

Hoofdletters kunnen drie functies hebben:
1. Beginletter
2. Kapitaalschrift (schrijven in hoofdletters)
3. Zelfstandig in rekentaal en codes.

Beginletter
Je gebruikt natuurlijk een hoofdletter aan het begin van elke zin,
maar ook als beginletter voor bijvoorbeeld:
00•   namen van personen (René, David);
00•   aardrijkskundige namen (Utrecht, Noordzee);
00•   historische gebeurtenissen (Golfoorlog);
00•   unieke instellingen (Hoge Raad);
00•   religieuze termen (God).

Kapitaalschrift
Als een woord echt moet opvallen, kun je het HELEMAAL in
HOOFDLETTERS schrijven. Bijvoorbeeld de titel van een boek,
hoofdstuk of les, en woorden in reclames of opschriften op gebouwen.

Zelfstandig in rekentaal en codes
Je gebruikt hoofdletters ook in sommen, in formules  en codes. Vakken als wiskunde, scheikunde en natuurkunde gebruiken zowel kleine letters als hoofdletters in hun berekeningen. Die hebben elk hun eigen betekenis. Het verschil tussen hoofd- en kleine letter moet je dus duidelijk kunnen zien. Is je lettergrootte onregelmatig, dan maak je fouten.
Ook in codes zoals je wachtwoorden zijn hoofdletters echt andere tekens dan kleine letters.

 

Kies kapitalen

Kapitalen kun je voor alle drie de functies gebruiken:
00•   als beginletter;
00•   als kapitaalschrift;
00•   zelfstandig, in rekentaal en codes.

Download het Letterkaartje kapitalen. Print het en stop het in je tas of sla het op in je telefoon. Zorg dat je het altijd kunt raadplegen bij je huiswerk of als je aantekeningen maakt.

Misschien heb je op de basisschool hoofdletters
geleerd zoals je hier ziet: met een uitvergrote ‘a’,
‘m’ en ‘n’. De ‘G’, ‘J’ en ‘IJ’ hebben een onderlus,
net als de kleine letters ‘g’, ‘j’ en ‘ij’.

Zulke hoofdletters zijn wel bruikbaar als beginletter,
maar niet als KAPITAALSCHRIFT (hoofdletterschrift)
en binnen codes functioneren ze ook niet goed.

 

Doe de hoofdlettertoets

Veel leerlingen halen hoofd- en kleine letters door elkaar, vooral Kk – Pp – Rr – Jj – Ff – Ii – Tt – IJij.
Hoe is dat voor jou?
Print het Werkblad Hoofdlettertoets om erachter te komen of jij alle letters kent.
Controleer je hoofdlettertoets met het Controleblad Hoofdlettertoets.

 

Kapitalen oefenen

Let op!
00•   Alle kapitalen zijn even groot.
00•   Je schrijft de kapitalen even hoog als de letters b, f, h, k, l.
00•   Alle kapitalen beginnen bovenaan.
00•   Kapitalen als ‘C’ en ‘O’ schrijf je in één beweging.
00•   Bij andere kapitalen, zoals ‘B’ en ‘K’ moet je je pen optillen.
00•   Je hoeft een kapitaal niet met de rest van het woord te verbinden.

Print de werkbladen om de vorm en het traject van kapitalen te leren schrijven.
Werkblad Kapitalen leren schrijven
Werkblad O-Q-D-C-G
Werkblad I-L-F-T-H en J-U-P-B-R-S
Werkblad A-V-W-M-N-Z-K-X-Y-IJ

Let ook op het formaat, want Cc, Oo, Ss, Uu, Vv, Ww, Xx en Zz hebben voor kleine letters en voor hoofdletters dezelfde vorm.
Dan kun je dus alleen aan het formaat zien wat je bedoelt! De Pp heeft wel een gelijke lettervorm maar je plaatst de hoofdletter op de lijn en de kleine letter steekt er onderuit. Dan werkt de plek dus ook onderscheidend.

Kapitalen schrijven bij aardrijkskunde
Aardrijkskundige namen schrijf je met hoofdletters.
Print het Werkblad Kapitalen – Aardrijkskunde om de kapitalen toe te passen in namen en afkortingen.

Kapitalen schrijven bij Duits
In het Duits schrijf je ook alle zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter, zelfs als ze midden in een zin staan:
Welche Buslinie fährt ins Stadtzentrum? (Welke bus gaat naar het centrum?).
Print het Werkblad Kapitalen bij Duits om kapitalen duidelijk te leren toepassen binnen zinnen.

Kapitaalschrift schrijven
Print het Werkblad Kapitaalschrift om hele woorden in kapitalen te leren schrijven.
Handig voor je lestitels!

Kapitalen in formules
Een formule is eigenlijk een beknopte en abstracte weergave van de werkelijkheid.
In formules gebruik je cijfers en schrifttekens, maar ook kleine letters en hoofdletters.
Print het Werkblad Formules – Scheikunde om elementen met de juiste letters te leren schrijven.

 

Regelmaat: Alle rompen even hoog (richtlijn 2)

Letters als a, e, m en x hebben alleen een romp.
Letters als k en h, g en p hebben een lus of stok die uitsteekt, maar ook een romp.
Elke letter heeft dus een rompdeel.

In het handschrift van Teun wisselt de rompgrootte sterk.
Bovendien zijn de letters zo groot, dat de regels elkaar raken.
Het zinsverband gaat verloren en er lijken rijtjes te staan.

 

 

Om te oefenen in klein schrijven met een regelmatige romphoogte, kun je liniatuur met een extra romplijntje gebruiken.

Daarop schrijf je zo:
   Schrijf op de (vette) grondlijn.
   De x-hoogte van de letters komt tot de romplijn (stippellijntje).
   Hoofdletters, lussen en stokken staan los van de vorige regel (houd je regels gescheiden!).
   Onderlussen en -stokken komen niet verder dan halverwege de volgende regel.